. محسن چيني‌فروشان پس از 18سال از كانون رفت. از اول هم قرار نبوده است، هيچ مديري براي هميشه در پست خود باقي بماند. ، وقتي اسدالله اعلايي پس از 20سال از گروه كودك تلويزيون برداشته شد حتي وقتي محمدعلي زم هم كه وصيت كرده بود جلوي در حوزه به خاك سپرده شود ـ پس از 20سال از حوزه هنري كنار گذاشته شد آسمان به زمين نيفتاد. پس اين بار هم اتفاق خاصي نخواهد افتاد و بايد تا دير نشده همه با چيني‌فروشان خداحافظي كنيم.

2. محسن چيني‌فروشان پس از 18سال از كانون رفت. چيني‌فروشان در اين سال‌ها سعي كرده بود دو دستي ميانه را بچسبد و از افراط و تفريط‌ها و هر مسئله دردسرآفرين و وارد شدن به جناح‌بندي‌هاي سياسي اجتناب كند؛ همان‌گونه كه فعاليت‌هاي فرهنگي و دنياي كودكان اقتضا مي‌كند. او كه از نظر ريشه و سابقه به گروه راست سنتي تمايل داشت، تعامل مناسبي با هاشمي و دولتش داشت. تلاش راديكال‌هاي دولت خاتمي براي تغيير او با حمايت ويژه‌ا ي كه از سوي مقامات فراتر از دولت از او شد، بي‌نتيجه بود و او توانست رضايت دولتمردان دولت اصلاحات را نيز به دست آورد. تلاش‌هاي دولت اول احمدي‌نژاد براي بركناري او با همان حمايت‌هاي فراتر از دولت ناكام ماند. هر چند كه اين بار كانون با كاهش بودجه و فشارهاي ديگر بيشتر از پيش در منگنه قرار گرفت. كانون كوشيد در حد امكان خود را با سياست‌هاي دولت هماهنگ كند و بيش از پيش در لاك خود فرو رود تا در منازعات سياسي و اجتماعي محفوظ بماند.

خلق مجموعه‏هاي حماسي كه قهرمانان آن، شهسواراني چون مولا علي، عليه‏السلام، حسين بن علي، عليه‏السلام، و ديگر رادمردان اهل‏بيت‏اند نيز به نوعي ترجمان همان عشق و ارادت پايان‏ناپذير ايرانيان به خاندان پيامبر، صلّي‏اللّه‏عليه‏وآله، است. اما اين شيوه عشق‏ورزي كمتر براي مردم ما بويژه جوانان شناخته شده است و معمولاً آثار حماسي گمنام مانده‏اند. سال امام علي، عليه‏السلام، فرصت مغتنمي است براي شناسايي و معرفي اينگونه آثار، باشد تا از بركت عشق خالقان آن به اهل‏بيت، عليهم‏السلام، ما نيز در زمره عاشقان درآييم.

ادبيات ايران چه در دوران باستان و چه در تمدن اسلامي لبريز از نگاه حماسي است و اين حماسه‏ها عمدتا در پيوند تنگاتنگ با روح عرفاني و مضامين اعتقادي عامه مردم بوده‏اند. در گنجينه گهربار، اما ناشناخته ادب فارسي حماسه‏هاي منظوم ديني كه به دلاوريهاي مولاي متقيان علي، عليه‏السلام، پرداخته‏اند، فروان‏اند كه بسياري از آنها با نام عام «حمله حيدري» سروده و تدوين شده‏اند و در مجالس مذهبي، نقالي‏ها و پرده‏خواني‏ها و در خانه‏ها و پاي كرسيها سالهاي سال خوانده و شنيده شده‏اند. برخي از كتابهايي كه با نام حمله حيدري در تاريخ ادبيات ما قابل جستجو هستند و با مراجعه به بخش نسخه خطي كتابخانه‏هاي مختلف و فهرستهاي منتشر شده از نسخه‏هاي خطي و چاپ سنگي يافته‏ام به اين شرح است:

حج نماد اصلي مسلمانان جهان است . هرساله صدها هزار مسلمان، سياه و سفيد، شيعه و سني، عرب و فارس و ترك و هندو و ... گرد هم مي‏آيند تا به سنت محمدي، حج ابراهيمي را به جا بياورند .

دهها و صدها نويسنده و شاعر ايراني از هزار سال پيش به اين سو، پس از سفر حج، حج‏ نامه‏هايي نگاشته‏اند . اين نوشته‏ها براي کساني كه اين توفيق عظيم را تجربه نكرده‏اند بسيار شيرين و خواندني است . اينک، نگاهي كوتاه به چند سفرنامه حج‏ :

قديمي ترين سفرنامه حج‏به زبان فارسي از ناصر خسرو قبادياني است. هموكه هزارسال پيش چنين نوشت:

پیدایش مطبوعات كودکان و نوجوانان در ایران به ‌عنوان نشریاتی كه به طور مشخص تنها برای خوانده شدن توسط كودكان یا نوجوانان نوشته می‌شوند، نه پدیده­ای ناگهانی، بلكه هم­چون هر مقوله­ی فرهنگی دیگری، پیامد حركتی پیوسته و زمانمند بود.

نگاهی تاریخی به این مقوله، نخست این پرسش را مطرح می­سازد كه در تاریخ مطبوعات ایران نخستین ‌بار در كجا و چگونه به كودكان اشاره شده است؟ گام بعدی جست‌وجوی مطالب درباره­ی كودكان، و گام­‌های بعد از آن نیز جست‌وجوی نشریات درباره­ی كودكان و نوجوانان و مسایل آنان (هم­چون تعلیم و تربیت) و نشریاتی است كه در اماكن منسوب و مربوط به كودكان و نوجوانان (مانند مدارس و آموزشگاه‌ها) انتشار یافته است.

پیش‌شماره­ی نخستین نشریه­ی ایرانی كه امروز با نام «كاغذ اخبار» (Newspaper) از آن یاد می‌كنیم و در سال  ١٢۵٢ قمری در دوران سلطنت محمدشاه قاجار منتشر شده است، اشاره‌ای كوتاه به كودكان دارد. در این نشریه در کنار اقدامات شاهنشاه آمده است كه پس از كشتار و سركوبی طایفه­ی تركمن گوگلان و یموت، زنان و اطفال آنان به اجبار به دارالخلافه (تهران) كوچانده شده‌اند. «كاغذ اخبار» دست کم سه سال به صورت ماهانه منتشر شده است.

بیش از این نیز به معرفی کتابهای نقد و نظری ادبیات و هنر کودک و نوجوان پرداخته­ایم. در این یادداشت نیز به اجمال، کتاب های سال 1387 را مرور می کنیم.

 »اي‌ قد تو در گلشن‌ جان‌ سرو روان‌ / وز رشك‌ قدت‌ سرو خجل‌ در بستان‌

 مفعلولن‌ مفاعلن‌ مفاعيلن‌ فاع‌ / اين‌ نوع‌ رباعي‌ هزج‌ اخوب‌ دادن‌.

 »نور» و »حج‌»و »انفال‌» مديني‌ مي‌دان‌ / با »لم‌ يكن‌» و »زلزله‌»، »احزاب‌» همان‌.

 پنج‌ اول‌ و »قد سمع‌»، »رعد»و »حديد» / »فتح‌» و پس‌ و پيش‌ و »نصر» و »دهر»و »رحمن‌».

اي‌ غاليه‌ ساي‌ طر‌ّه‌ات‌ بدر منير / روشن‌ بودت‌ چو مهر تابنده‌ ضمير.

 مفعول‌ مفاعلن‌ مفاعيلن‌ فاع‌ / تقطيع‌ كن‌ اين‌ قطعه‌ و تعليم‌ بگير.

 استاد قرائت‌ بشمر پنج‌ و دو پير / بوعمر و علا و نافع‌ و ابن‌ كثير.

 پس‌ حمزه‌ و ابن‌ عامر و عاصم‌ را / از جنس‌ كسايي‌ شمر و هفت‌ بگير.

در فرهنگ‌ و تمدن‌ اسلامي‌، چه‌ روشهايي‌ براي‌ انتقال‌ باورها و اطلاعات‌ ديني‌ مرسوم‌ بوده‌ است‌؟ آيا در كنار آموزشهاي‌ شفاهي‌ در خانواده‌، مكتبخانه‌ و مسجد، منابع‌ مكتوبي‌ هم‌ براي‌ اين‌ منظور وجود داشته‌ است‌؟ جستجو در ميان‌ ادبيات‌ كهن‌ پارسي‌ چه‌ ردپاهايي‌ از آموزشهاي‌ ديني‌، بويژه‌ دربارة‌ شخصيتهاي‌ ديني‌ به‌ دست‌ مي‌دهد؟ كودكان‌ و نوجوانان‌ ايراني‌ و فارسي‌ زبان‌، در سالهاي‌ پيش‌ از مواجهه‌ با فرهنگ‌ غرب‌ و رواج‌ صنعت‌ چاپ‌، با چه‌ وجوهي‌ از زندگي‌ و سيرة‌ شخصيتهاي‌ مقدس‌ ديني،‌ در كتابها و قصه‌ها رو به‌ رو بوده‌اند؟ آيا جستجو در كتب‌ فارسي‌، نشانه‌هايي‌ از آموزش‌ اطلاعات‌ ديني‌ درباره‌ پيامبر(ص‌) و خاندان‌ ايشان‌ آشكار خواهد كرد؟

توصیه های پیش از مرگ برای نویسندگان

                                                                سیدعلی کاشفی خوانساری

   چند روز قبل ، انبوهی از فیش ها و یادداشت های دوست نویسنده ام ،مرحوم حسین حداد به من سپرده شد تا آن ها را  واکاوم و آثار منتشر نشده را بیابم و سامانی دهم . حس و حالم دقیقاً شبیه روزهایی بود که چند سال قبل ، چنین مسئولیتی درباره اوراق برجای مانده از مرحوم منصور حسین زاده به من سپرده شد .

حج نماد اصلى مسلمانان جهان است . هرساله صدها هزار مسلمان، سياه و سفيد، شيعه و سنى، عرب و فارس و ترك و هندو و ... گرد هم مى‏آيند تا به سنت محمدى، حج ابراهيمى را به جا بياورند .

دهها و صدها نويسنده و شاعر ايرانى از هزار سال پيش به اين سو، پس از سفر حج، حج‏ نامه‏هايى نگاشته‏اند . اين نوشته‏ها براى کساني كه اين توفيق عظيم را تجربه نكرده‏اند بسيار شيرين و خواندنى است . اينک، نگاهى كوتاه به چند سفرنامه حج‏ : ادامه مطلب

مى‏خواهيم كمى از حال و هواى ماه رمضان تهران در صد و پنجاه سال قبل برايتان بگوييم.

شايد شما نام روزنامه «وقايع اتفاقيه‏» را شنيده باشيد. اين روزنامه از قديمى‏ترين مطبوعات كشورماست. تا چند سال قبل فكر مى‏كردند كه اين اولين روزنامه ايرانى است اما امروز ما مى‏دانيم كه روزنامه «كاغذ اخبار» و يك روزنامه به زبان آسورى قبل از اين روزنامه منتشر مى‏شده‏اند.

انتشار روزنامه وقايع اتفاقيه در زمان حكومت ناصرالدين شاه قاجار و زمان صدر اعظمى اميركبير آغاز شد. اين روزنامه هفتگى منتشر مى‏شد و از سال 1267 هجرى قمرى به مدت يازده سال روزنامه رسمى حكومت ايران بود.

در شماره نوزدهم اين روزنامه كه روز پنج‏شنبه دوازدهم شهر [ماه] شعبان‏المعظم سال تنگوزئيل [سال خوك] 1267 هجرى [قمرى] منتشر شده در بخش «اخبار ممالك محروسه پادشاهى‏» [اخبار داخلى] مى‏خوانيم: [ادامه مطلب]

تا جايى كه به ياد دارم آشيخ عباس قمى در سال‏هاى جوانى و در زمان حكومت مظفرالدين شاه شرحى بر يكى از شرح‏هاى كتاب نصاب الصبيان براى دانش‏آموزان نوشت كه در شهر قم به چاپ رسيد. قطعاً كتب مربوط به كودكان و نوجوانان تأليف‏يافته و انتشاريافته در شهر قم در دوره قاجار فراوان‏تر است.

در دوره پهلوى بايد از نقش غير قابل انكار قم در انتشار نشريات مذهبى براى دانش‏آموزان ياد كنم. مجله‏هاى نور دانش براى فرزندان، نجات نسل جوان و سالنامه آن، پيام شادى و نسل نو از آن جمله است. نقش آيات عظام و مراجع تقليدى چون مرحوم آيت‏الله العظمى گلپايگانى، مرحوم آيت‏الله العظمى شريعتمدارى و حضرت آيت‏الله العظمى مكارم شيرازى در شكل‏گيرى و انتشار اين مجلات بسيار مهم، قابل توجه و شايسته تقدير است. در همان سال‏ها ناشران مختلفى به نشر كتاب‏هاى دينى براى كودكان در شهر قم پرداختند كه از ميان ناشران انتشارات »در راه حق« و از ميان نويسندگان افرادى چون شهيد مطهرى، آيت‏الله مكارم شيرازى، مرحوم مصطفى زمانى، مير ابوالفتح دعوتى، محمود حكيمى، خسرو شاهى، فرزانه و... را مى‏توان نام برد. نشريات سابق و فعلى همچون كودك مسلمان، المهدى، پرواز، سلام بچه‏ها، پوپك، حديث زندگى، بشارت و... اين شهر را به دومين قطب مطبوعات كودك و نوجوان بدل ساخت. [ادامه مطلب]

• خانه‌ی پدری

چه زیباست حرم كاظمین! دو گنبد كوچك زیبا برای دو باب‌الحوائج كه همه‌ی عالم را از ازل تا ابد كفایت می‌كنند. از باب‌المراد وارد می‌شویم و از باب‌الاجابه خارج. احساس عجیبی دارم. انگار این جا خانه‌ی پدرم است. یا جداه! به خوبی می‌دانم كه كوچكترین نسبتی با آن‌چه كه فرزندان شما باید داشته باشند ندارم. اما به همین اسم بی‌‌مسمّی هم افتخار می‌كنم. تمنایم در پیشگاه شما این است كه مرا حفظ كنید تا گناه و خطای بزرگی نكنم كه خدای ناكرده سبب وهن به سادات و ساحت مقدس شما باشد. خدایا كمك كن بتوانم تا حدی حرمت فرزند موسی بن جعفر(ع) بودن را پاس بدارم. [ادامه مطلب]

• امریكایی‌ها این‌جا، امریكایی‌ها همه‌جا

به ایرانی‌ها توصیه می‌شود كه حتی‌الامكان از كربلا خارج نشوند چراكه بقیه‌ی شهرها و به‌خصوص راه‌ها امنیت ندارد. اگر هم كسی بخواهد به زیارت سایر بقاع متبركه برود باید در طول روز از كربلا خارج شود و پیش از غروب آفتاب دوباره بازگردد. با این‌همه قسمت شد كه ما یك شب را در نجف و شبی را در بغداد بمانیم.  [ادامه مطلب]

•  جشن و عزاداری ها

شیعیان عراق پس از سال ها و یا شاید قرن‌ها شادترین و آزادترین روزهای خود را می‌گذرانند. آخرین حكومت‌های شیعی در عراق به قرن شش و هفت بازمی‌گردند و پس از آن چه در زمان عثمانی‌ها و چه در دوران جمهوری، شیعیان همواره تحت فشار بوده‌اند. مردم عراق حكایت‌هایی باورنكردنی از ظلم و جور زمان صدام نقل می‌كنند و از ممنوعیت‌ها و مجازات‌های به جای آوردن مراسم شیعی. بی‌راه نیست اگر بگوییم در بیست و پنج سال گذشته عراق دچار تبعیض شدید مذهبی و حتی نسل‌كشی شیعیان بوده است.

با سقوط صدام شادی و سرور و امید در شیعیان موج می‌زند. جلوه این آزادی و شور را ما در جشن‌های سیزده رجب و در عزاداری‌های پانزده رجب مشاهده كردیم. [اادامه مطلب]

•  بر مشامم می‌رسد هر لحظه بوی كربلا

وزگار عجیبی است. مردم باید برای كربلا رفتن از دست نیروهای جمهوری اسلامی فرار كنند و آرزو كنند هرچه زودتر به سربازان امریكایی و عراقی برسند. واقعاً طراحی روشی كه مردم ایران به شكلی حساب‌شده و قانونی از مرز رد شوند و عوارضی بپردازند و جان و مال‌شان هم امن باشد، خیلی دشوار است؟ واقعاً بهتر از این نمی‌شد مردم مذهبی شهرستانی و روستایی را از حكومت رنجاند و دل‌چركین كرد و بهتر از این هم نمی‌شد نگاه مردم به حضور سربازان امریكایی در منطقه را خوش‌بینانه ساخت. مردم می‌گویند صدام زائران را آزار می‌داد، اما امریكایی‌ها آمدند و راه كربلا باز شد! [ادامه مطلب]

•  مذاكره با قاچاقچیان

از اهواز تا مهران پنج ساعت راه است و این راه پر از ایست‌های بازرسی. به هر بازرسی یك دروغ می‌گوییم: مهمان سازمان تبلیغات ایلام هستیم، در ارشاد سخنرانی داریم، از حوزه‌ی هنری اهواز به حوزه‌ی هنری ایلام می‌رویم، دوستان خبرنگارمان از مرز برمی‌گردند به استقبال‌شان می‌رویم و... به هرحال بازرسی‌ها را یكی یكی رد می‌كنیم. جالب این‌كه بیش‌تر ماشین‌ها هم بدون آن‌كه كارت‌های رنگارنگ ما را داشته باشند، بی‌هیچ مشكلی عبور می‌كنند. انگار این كاغذهای سبزرنگ از هر كارت و برگه‌ی مأموریتی معتبرتر است! [ادامه مطلب]

•  از آنجا آغاز شد که ...

همه‌ی ماجرا از آن جا آغاز شد كه محسن مومنی گفت ان شاءالله بری تشییع جنازه‌ی ‌آقای حكیم عراق خواهیم بود، من هم گفتم: الهی كه به حق علی جور بشود و سیزده رجب را نجف باشیم. بعد تلاش‌ها و تلفن‌ها و نامه‌نگاری‌ها شروع شد كه ما پنج نفر سفری شویم.

اما راست‌اش را بخواهید آنجا ماجرا كمی قدیمی‌تر است. از چند ماه قبل صحبت این بود كه جمعیت دفاع از آزادی ملت فلسطین چند نویسنده را با هم‌كاری بنیاد حفظ آثار و ارزش‌های دفاع مقدس برای تهیه گزارش و مطلب به عراق بفرسد. این گونه شد كه حوزه هنری و سازمان تبلیغات اسلامی و خبرگزاری مهر و بنیاد حفظ ارزش‌ها و نیروی قدس و سپاه بدر و وزارت ارشاد و صدا و سیما و ابر و باد و خورشید و فلك دست به دست هم دادند تا ما بتوانیم به این سفر برویم. قرار شد از مرز شلمچه وارد عراق شویم. چند نیروی محافظ با راننده و مترجم و خدم و حشم در خدمت ما باشند و با عزت و احترام وارد عراق شویم و با مسئولان و چهره‌های مختلف فرهنگی دینی و اجتماعی دیدار كنیم. [ادامه مطلب]

در زمان حكومت مظفر الدين شاه قاجار، اولين روزنامه هاي اسلامي ايران متولد شدند. البته اكثريت روزنامه ها كه قبل از آن منتشر شده بودند هم گرايش هاي مذهبي داشتند، اما نشريه اي كاملاً اسلامي و درباره اسلام نبودند.

در آن روزگار، روحانيون و مبلغان مسيحي به كشورهاي مختلف سفر كرده و مردم را به مسيحيت دعوت مي كردند. اولين نشريه اسلامي ايران با هدف پاسخ دادن به اين مبلغان مسيحي منتشر شد.

«محمد علي لاريجاني» كه روحاني جواني از اهالي آمل بود، در 23 سالگي و در سال 1320 قمري نشريه «الاسلام» را در اصفهان منتشر كرد. اين نشريه از سوي «اداره دعوت اسلاميه» منتشر مي شد تا به اشكال هايي كه مبلغان مسيحي به اسلام وارد مي كردند، جواب بدهد و آنها را به اسلام دعوت كند.

وقتي اولين شماره الاسلام در ماه رمضان منتشر شد، حكومت جلوي انتشار آن را گرفت. چرا كه مي ترسيد بر اختلافات مذهبي دامن بزند و كشورهاي اروپايي را تحريك كند. اما پس از 5 ماه وقفه، شاه اجازه داد نشريه دوباره منتشر شود و به سر دبير آن هم لقب «داعي الاسلام» داد. [ادامه مطلب]

کهن بانوی شعر کودک در نهایت غریبی از میان ما رفت.پروین دولت آبادی که در جوانی و از سال 1325 و پیش از کیانوش، م.آزاد و دیگران سرودن شعر برای بچه ها را آغاز کرده بود، در هشتاد و چهارسالگی در حالی از دنیا رفت که نه کودکان امروز، کمتر شعری را از او به یاد دارند و نه دست اندرکاران ادبیات کودک، چنان که باید حرمت او را پاس داشتند.

بیست و یکمین نمایشگاه بین المللی کتاب تهران، دربردارنده اتفاقی خجسته در حوزه کتاب کودک و نوجوان است که آن؛ پیوند دوباره تصویرگری و تصویرگران با پیکره تئوریک و تشکیلاتی کتاب کودک است.

در دو دهه گذشته، بحث تصویرگری کتاب کودک به حوزه معاونت امور هنری وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی مربوط می شد و جشنواره ها و نمایشگاههای آن با حمایت، هدایت و نظارت آن معاونت صورت می گرفت.

جشنواره در همدان

مهمترين رويداد سينماي كودك و نوجوان ايران، در ششماهه نخست سال جاري، بر پايي بيست و دومين جشنواره بين المللي فيلم كودك در اصفهان بود. اين جشنواره از نظر كمي موفق بود چرا كه 377 فيلم از 60 كشور متقاضي شركت در آن بودند. جشنواره شامل بخش هاي مختلفي همچون فيلم هاي بلند و كوتاه، انيميشن، فيلم هاي ويدئويي، بخش ويژه فلسطين و ... بود و از نظر پوششي خبر و بازتاب رسانه اي جشنواره اي موفق قلمداد مي شد.

هو

قصه شهرزاد - 1

ولادت يك شهرزاد و يا حكايت راهي كه روزنامه نگاري عينكي طي كرده است...

                                                                      سيد علي كاشفي خوانساري

يكي بود يكي نبود،غير خدا هيچ كس نبود.روزي از روزهاي خدا،شايد ده سال پيش ،سه تا روزنامه نگار باهم توي خيابون راه مي رفتند.يكي من بودم يكي آرش ابوترابي و يكي هم محمد پزشك. اون روزها پس از چندسالي كه معاون خانه روزنامه نگاران بودم به مركز مطالعات و تحقيقات   رسانه ها منتقل شده بودم و...

طاهره صفارزاده مادر همه ما بود.اين را نه از باب شعر و مبالغه مي گويم. نه؛ يا ما هنرمنداني كه خود را هنرمند ديني ناميده ايم، بايد خود را بي مادر بدانيم و يا آن كه اگر قرار بوده مادري داشته باشيم ، مادري جز او نمي توانيم براي خودمان دست و پا كنيم.

     ما مادرمان را سالها بود كه از ياد برده بويم . آخر، مادر داشتن  خيلي سخت بود. بي مادر زندگي آسوده تر مي گذشت. براي همين، سالها بود كه او را به حال خود رها كرده بويم و هر يك راه خود را مي رفتيم.

حج نماد اصلى مسلمانان جهان است . هرساله صدها هزار مسلمان، سياه و سفيد، شيعه و سنى، عرب و فارس و ترك و هندو و ... گرد هم مى‏آيند تا به سنت محمدى، حج ابراهيمى را به جا بياورند .

دهها و صدها نويسنده و شاعر ايرانى از هزار سال پيش به اين سو، پس از سفر حج، حج‏ نامه‏هايى نگاشته‏اند . اين نوشته‏ها براى کساني كه اين توفيق عظيم را تجربه نكرده‏اند بسيار شيرين و خواندنى است . اينک، نگاهى كوتاه به چند سفرنامه حج‏ : ادامه مطلب